Γιατί οι αστροναύτες του Apollo πέταγαν χειροβομβίδες στη Σελήνη;

Η μεταφορά εκρηκτικών μηχανισμών και όλμων στις αποστολές Apollo 14 και Apollo 16 δεν αφορούσε κάποια στρατιωτική απειλή, αλλά ένα ριζοσπαστικό γεωλογικό πείραμα της NASA που είχε ως στόχο να προκαλέσει ελεγχόμενους τεχνητούς σεισμούς για τη χαρτογράφηση του υπεδάφους της Σελήνης.

Γιατί οι αστροναύτες των αποστολών Apollo «βομβάρδιζαν» τη Σελήνη με χειροβομβίδες

Οι αποστολές Apollo της NASA κατά τις δεκαετίες του 1960 και 1970 δεν περιορίστηκαν στην απλή συλλογή δειγμάτων εδάφους ή σε ιστορικούς περιπάτους. Στο πλαίσιο των επιστημονικών πειραμάτων, οι αστροναύτες μετέτρεψαν την επιφάνεια του φεγγαριού σε ένα ιδιότυπο πεδίο δοκιμών, εκτοξεύοντας ειδικά σχεδιασμένες ρουκέτες και χειροβομβίδες. Αν και ακούγεται ως σενάριο επιστημονικής φαντασίας, η δραστηριότητα αυτή αποτελούσε μέρος ενός εξαιρετικά σοβαρού γεωλογικού εγχειρήματος.

Το Πείραμα Ενεργού Σεισμολογίας (Active Seismic Experiment)

Η ανάγκη για τη χρήση εκρηκτικών προέκυψε από μια ιδιομορφία της Σελήνης: το δορυφόρο μας χαρακτηρίζει μια έντονη «σεισμική σιωπή». Καθώς η Σελήνη δεν διαθέτει τεκτονικές πλάκες όπως η Γη, οι φυσικοί σεληνόσεισμοι είναι εξαιρετικά σπάνιοι και εξασθενημένοι. Για να μπορέσουν οι επιστήμονες στη Γη να χαρτογραφήσουν το εσωτερικό της και να κατανοήσουν τη δομή του φλοιού της, έπρεπε να δημιουργήσουν τεχνητούς σεισμούς.

Το πρόγραμμα Active Seismic Experiment (ASE) ενσωματώθηκε στις αποστολές Apollo 14 και Apollo 16. Στόχος των γεωλόγων της NASA ήταν να μετρήσουν την ταχύτητα με την οποία τα σεισμικά κύματα ταξιδεύουν μέσα από τα στρώματα του εδάφους, αποκαλύπτοντας τη σύνθεση, την πυκνότητα και το πάχος του ανώτερου στρώματος του σεληνιακού φλοιού.

Η συσκευή Thumper και οι πρώτες ελεγχόμενες εκρήξεις

Το πείραμα είχε δύο φάσεις. Η πρώτη φάση περιλάμβανε μια χειροκίνητη συσκευή που ονομαζόταν "Thumper". Επρόκειτο για έναν μεταλλικό κύλινδρο που κρατούσαν οι αστροναύτες, ο οποίος διέθετε 22 μικρά εκρηκτικά φυσίγγια. Κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στην επιφάνεια, οι αστροναύτες πίεζαν τη συσκευή στο έδαφος και πυροδοτούσαν διαδοχικά τις μικρές αυτές γομώσεις, δημιουργώντας ελεγχόμενα μικρο-κύματα κραδασμών.

Η καταγραφή από τα γεώφωνα

Πριν από την ενεργοποίηση του Thumper, οι αστροναύτες είχαν τοποθετήσει μια σειρά από τρία **γεώφωνα (geophones)** σε ευθεία γραμμή. Τα γεώφωνα αυτά λειτουργούσαν ως εξαιρετικά ευαίσθητα μικρόφωνα εδάφους, καταγράφοντας τους κραδασμούς από τις εκρήξεις και στέλνοντας τα δεδομένα πίσω στη Γη σε πραγματικό χρόνο, με μέσο ρυθμό μετάδοσης 10.000 bits ανά δευτερόλεπτο.

Ο όλμος της NASA και οι σεληνιακές χειροβομβίδες

Η δεύτερη και πιο εντυπωσιακή φάση του πειράματος απαιτούσε πολύ μεγαλύτερες εκρήξεις για τη χαρτογράφηση βαθύτερων στρωμάτων. Για το σκοπό αυτό, οι αστροναύτες εγκατέστησαν έναν **εκτοξευτήρα όλμων τεσσάρων κανών**. Ο όλμος αυτός ήταν σχεδιασμένος να εκτοξεύει rocket-propelled χειροβομβίδες σε αποστάσεις που κυμαίνονταν από 150 έως και 1.500 μέτρα μακριά από τον επιστημονικό σταθμό ALSEP.

Σχετικό Άρθρο:

Διαβάστε επίσης: MOL: Το Μυστικό Διαστημικό Πρόγραμμα Κατασκοπείας των ΗΠΑ

Η χημική σύνθεση Hexanitrostilbene (HNS)

Οι χειροβομβίδες περιείχαν μια πολύ συγκεκριμένη εκρηκτική ύλη, το Hexanitrostilbene (HNS), σε ποσότητες από 45 έως 450 γραμμάρια. Το HNS επιλέχθηκε από τους μηχανικούς της NASA λόγω της μοναδικής του ανθεκτικότητας: ήταν εξαιρετικά αναίσθητο σε τυχαίες προσκρούσεις ή κραδασμούς κατά τη μεταφορά, αλλά διατηρούσε την υψηλή εκρηκτική του ισχύ κάτω από τις ακραίες θερμοκρασιακές μεταβολές του σεληνιακού περιβάλλοντος.

Η μοίρα των εκρηκτικών και τι μάθαμε για τη Σελήνη

Για λόγους ασφαλείας, η πυροδότηση των όλμων δεν έγινε ποτέ όσο οι αστροναύτες βρίσκονταν στο φεγγάρι. Η NASA ενεργοποίησε τα βλήματα μέσω ραδιοκυμάτων από το κέντρο ελέγχου στη Γη, μήνες μετά την αναχώρηση των πληρωμάτων. Στην αποστολή Apollo 16, τρεις από τις τέσσερις χειροβομβίδες εκτοξεύθηκαν και εξερράγησαν με απόλυτη επιτυχία, προσφέροντας πολύτιμα επιστημονικά δεδομένα.

Ωστόσο, στην αποστολή Apollo 14, οι μηχανικοί αποφάσισαν να μην πυροδοτήσουν τον όλμο λόγω ανησυχιών για την ευστάθεια του συστήματος τηλεχειρισμού. Αυτό σημαίνει ότι μέχρι και σήμερα, οι ενεργές χειροβομβίδες του Apollo 14 παραμένουν άθικτες στον εκτοξευτήρα τους στη Σελήνη, αποτελώντας ένα μόνιμο, ιστορικό «ναρκοπέδιο» επιστημονικής έρευνας.

Τα αποτελέσματα της έρευνας

Χάρη σε αυτά τα πειράματα, οι γεωλόγοι ανακάλυψαν ότι το ανώτερο στρώμα της Σελήνης αποτελείται από έναν κατακερματισμένο ρεγόλιθο πάχους περίπου 1,4 χιλιομέτρων. Το στρώμα αυτό δημιουργήθηκε από δισεκατομμύρια χρόνια πτώσεων αστεροειδών, οι οποίοι συνέθλιψαν τα αρχικά ηφαιστειακά πετρώματα βασάλτη, καταρρίπτοντας οριστικά τις τότε θεωρίες που ήθελαν τη Σελήνη να είναι εντελώς κούφια στο εσωτερικό της.

---

Πηγές & Επιστημονική Τεκμηρίωση:

• NASA / Lunar and Planetary Institute: Apollo 14 Active Seismic Experiment
• Discover Magazine: That Time Apollo Astronauts Detonated Explosives on the Moon
• Amusing Planet: Why Apollo Astronauts Lobbed Grenades At The Moon