Βασίλειος Β΄ ο Βουλγαροκτόνος: Η αλήθεια πίσω από τον θρύλο των 15.000 τυφλωμένων στρατιωτών

Η μορφή του αυτοκράτορα Βασιλείου Β΄ του Μακεδόνα έχει αποτυπωθεί στη συλλογική μνήμη με ένα από τα πιο τρομακτικά και επιβλητικά προσωνύμια της παγκόσμιας ιστορίας: «Βουλγαροκτόνος». Συνδεδεμένο άρρηκτα με τον θρύλο της μαζικής τύφλωσης 15.000 αιχμαλώτων στρατιωτών μετά τη μάχη στο Κλειδί το 1014, το όνομα αυτό προκαλεί δέος. Ποια είναι όμως η πραγματική ιστορική αλήθεια και πώς διαχωρίζεται η πραγματικότητα από την πολιτική προπαγάνδα της εποχής;

Η καθοριστική Μάχη στο Κλειδί (1014)

Στις αρχές του 11ου αιώνα, η Βυζαντινή Αυτοκρατορία βρισκόταν σε έναν πολυετή, εξαντλητικό πόλεμο φθοράς ενάντια στο κράτος των Βουλγάρων υπό τον τσάρο Σαμουήλ. Η αποφασιστική αναμέτρηση δόθηκε στις 29 Ιουλίου 1014 στην τοποθεσία Κλειδί (ένα στενό πέρασμα μεταξύ των ορέων Μπέλες και Όγκραζντεν).

Ο Βασίλειος Β΄, εφαρμόζοντας μια ευφυή στρατηγική κυκλωτικής κίνησης με τη βοήθεια του στρατηγού Νικηφόρου Ξιφία, κατάφερε να αιφνιδιάσει πλήρως τις βουλγαρικές δυνάμεις. Η βυζαντινή

νίκη ήταν ολοκληρωτική. Ο τσάρος Σαμουήλ διέφυγε με δυσκολία, αλλά ένα τεράστιο μέρος του στρατού του έπεσε στα χέρια των Βυζαντινών ως αιχμάλωτοι πολέμου.

Ο τρομακτικός θρύλος της μαζικής τύφλωσης

Σύμφωνα με τις μεταγενέστερες ιστορικές διηγήσεις, ο Βασίλειος Β΄ προχώρησε σε μια πράξη πρωτοφανούς και υπολογισμένης σκληρότητας. Διέταξε τον χωρισμό των αιχμαλώτων σε εκατοντάδες και επέβαλε τις εξής ποινές:

• Τύφλωση των πολλών: Διέταξε την ολοκληρωτική τύφλωση 99 στρατιωτών από κάθε εκατοντάδα.
• Οδηγοί με έναν οφθαλμό: Άφησε τον εκατοστό στρατιώτη μονόφθαλμο, ώστε να μπορεί να οδηγήσει τους υπόλοιπους 99 πίσω στην πατρίδα τους.
• Το μοιραίο πλήγμα: Η παράδοση αναφέρει ότι όταν ο τσάρος Σαμουήλ είδε το μακάβριο θέαμα των χιλιάδων τυφλών στρατιωτών του να επιστρέφουν, υπέστη εγκεφαλικό επεισόδιο ή καρδιακή προσβολή και πέθανε από τη θλίψη του δύο ημέρες αργότερα.

Σχετικό Άρθρο:

Διαβάστε επίσης: Η χρυσή αρμάμαξα του Μεγάλου Αλεξάνδρου: Το αρχιτεκτονικό θαύμα που συγκλόνισε τον αρχαίο κόσμο

Ιστορική κριτική: Πραγματικότητα ή μεταγενέστερη προπαγάνδα;

Οι σύγχρονοι βυζαντινολόγοι και ιστορικοί εξετάζουν με μεγάλη επιφυλακτικότητα τον ακριβή αριθμό των 15.000 τυφλωμένων ανδρών. Οι πρωτογενείς πηγές της εποχής (όπως ο Ιωάννης Σκυλίτζης) γράφτηκαν αρκετές δεκαετίες μετά το γεγονός, ενώ οι σύγχρονοι με τα γεγονότα συγγραφείς δεν αναφέρουν μια τόσο μαζική επιχείρηση ακρωτηριασμού.

Η τύφλωση ως ποινή ήταν μια συνηθισμένη και «νόμιμη» πρακτική στο βυζαντινό δίκαιο, η οποία προτιμάτο αντί της θανατικής ποινής καθώς στερούσε από τον αντίπαλο την ικανότητα να πολεμά χωρίς να αφαιρεί τη ζωή. Ωστόσο, η logistics επιχείρηση της τύφλωσης 15.000 ανθρώπων στο πεδίο της μάχης θα απαιτούσε ημέρες και τεράστιους πόρους, καθιστώντας τον αριθμό αυτό πιθανώς διογκωμένο για λόγους εντυπωσιασμού.

Η γέννηση του προσωνυμίου «Βουλγαροκτόνος»

Το πιο ενδιαφέρον ιστορικό στοιχείο είναι ότι ο Βασίλειος Β΄ δεν ονομάστηκε ποτέ «Βουλγαροκτόνος» όσο ζούσε. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, οι πηγές τον αποκαλούσαν απλώς «Πορφυρογέννητο» ή «Μακεδόνα». Το προσωνύμιο αυτό εμφανίστηκε στις γραπτές πηγές σχεδόν δύο αιώνες αργότερα, προς τα τέλη του 12ου αιώνα.

Χρησιμοποιήθηκε έντονα από τη βυζαντινή προπαγάνδα κατά την εποχή της δυναστείας των Κομνηνών και των Αγγέλων, όταν η Αυτοκρατορία αντιμετώπιζε εκ νέου μεγάλες βουλγαρικές επαναστάσεις και είχε ανάγκη να προβάλει το πρότυπο ενός ανίκητου, αμείλικτου ηγεμόνα του παρελθόντος για να τονώσει το ηθικό του στρατού.

Έτσι, πίσω από το περίφημο προσωνύμιο βρίσκεται, αφενός μια πραγματική, στρατηγικής σημασίας βυζαντινή νίκη και μια πράξη μαζικής βίας συμβατή με τα σκληρά ήθη του μεσαίωνα, και αφετέρου ένας πολιτικός θρύλος που διαμορφώθηκε και διογκώθηκε πολύ μετά τον θάνατο του Βασιλείου Β΄.

Με πληροφορίες από: newsbeast