Φάσμα του Μπρόκεν: Το Οπτικό Φαινόμενο της Ομίχλης που Μοιάζει με Φάντασμα

Φάσμα του Μπρόκεν: Το Απόκοσμο Οπτικό Φαινόμενο που Γέννησε τους Μύθους για Μάγισσες

Στη βόρεια Γερμανία, στο κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ, υψώνεται το όρος Μπρόκεν, ένας τόπος γεμάτος μυστηριώδεις θρύλους και ακραία καιρικά φαινόμενα. Για αιώνες, οι ταξιδιώτες ανέφεραν ότι έβλεπαν γιγαντιαίες, απόκοσμες σκιές να αιωρούνται μέσα στην ομίχλη, περιτριγυρισμένες από φωτεινά, πολύχρωμα στεφάνια. Αυτές οι τρομακτικές φιγούρες αποδίδονταν κάποτε σε μάγισσες και πνεύματα, όμως η επιστήμη έχει πλέον δώσει τη δική της ξεκάθαρη απάντηση .

Το βουνό Μπρόκεν είναι η υψηλότερη κορυφή της οροσειράς Χαρτς. Παρά το μέτριο υψόμετρό του (1.141 μέτρα), η εκτεθειμένη κορυφή του αντιμετωπίζει εξαιρετικά σκληρές συνθήκες, με πυκνή ομίχλη να το καλύπτει σχεδόν 300 ημέρες το χρόνο, δημιουργώντας το ιδανικό περιβάλλον για τη

γέννηση ενός από τα πιο διάσημα οπτικά φαινόμενα της φύσης: του Φάσματος του Μπρόκεν (Brocken Spectre) .

Πώς Δημιουργείται ο Γίγαντας της Ομίχλης

Η οπτική απάτη της μεγέθυνσης και η κίνηση των νεφών

Το Φάσμα του Μπρόκεν εμφανίζεται όταν ένας παρατηρητής στέκεται σε μια κορυφογραμμή με τον ήλιο να βρίσκεται χαμηλά πίσω από την πλάτη του και ένα πυκνό στρώμα ομίχλης ή σύννεφων μπροστά του . Η σκιά του ανθρώπου προβάλλεται πάνω στα σταγονίδια της ομίχλης, παίρνοντας γιγαντιαίες και παραμορφωμένες διαστάσεις .

Επειδή το σύννεφο βρίσκεται πολύ πιο μακριά από όσο αντιλαμβάνεται το ανθρώπινο μάτι, η σκιά μοιάζει να έχει ύψος πολλών μέτρων. Το φαινόμενο γίνεται ακόμη πιο απόκοσμο εξαιτίας της συνεχούς κίνησης των σταγονιδίων του νέφους. Καθώς ο άνεμος μετακινεί την ομίχλη, ο «γίγαντας» μοιάζει να κουνιέται ρυθμικά, να τεντώνεται ή να αιωρείται πάνω από το βάραθρο, δίνοντας την ψευδαίσθηση ότι είναι ζωντανός .

Η Επιστήμη της Άλωσης και το Φαινόμενο Heiligenschein

Η περίθλαση του φωτός και η προσωπική οπτική απάτη

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του φαινομένου είναι η «δόξα» (glory), ένα ή περισσότερα ομόκεντρα, πολύχρωμα δαχτυλίδια φωτός που περιβάλλουν το κεφάλι της σκιάς σαν θείο φωτοστέφανο . Αντίθετα με το ουράνιο τόξο, που δημιουργείται από τη διάθλαση του φωτός μέσα στις σταγόνες της βροχής, η άλως αυτή είναι αποτέλεσμα της περίθλασης και της οπισθοσκέδασης (backscattering) των ηλιακών κυμάτων πάνω στα μικροσκοπικά σταγονίδια της ομίχλης .

Το φαινόμενο συνδέεται με την οπτική ψευδαίσθηση Heiligenschein. Όπως παρατήρησε ο Ισπανός αξιωματικός Antonio de Ulloa κατά τον 18ο αιώνα στις Άνδεις, αν στο σημείο βρίσκονται περισσότερα από ένα άτομα, ο κάθε παρατηρητής βλέπει το φωτεινό στεφάνι μόνο γύρω από τη δική του σκιά . Για τα μάτια του, οι σκιές των διπλανών του παραμένουν σκοτεινές και χωρίς «φωτοστέφανο». Συχνά, το φαινόμενο συνοδεύεται και από ένα μεγαλύτερο, ολόλευκο «τόξο ομίχλης» (fog bow) .

Η Νύχτα της Βαλπούργης και η Σύνδεση με τον Φάουστ του Γκαίτε

Οι θρύλοι για τις μάγισσες και η λογοτεχνική αθανασία

Στη γερμανική λαογραφία, το όρος Μπρόκεν θεωρούνταν το σημείο συγκέντρωσης των μαγισσών. Σύμφωνα με τον μύθο, τη νύχτα της 30ής Απριλίου (γνωστή ως Νύχτα της Βαλπούργης), οι μάγισσες πετούσαν στην κορυφή του βουνού πάνω σε τράγους για να γιορτάσουν τον ερχομό της άνοιξης με άγριους χορούς . Οι ντόπιοι άναβαν μεγάλες φωτιές στους λόφους για να προστατευτούν, μια παράδοση που επιβιώνει μέχρι σήμερα .

Σχετικό Άρθρο:

Διαβάστε επίσης: Η Γη Σκοτεινιάζει: Γιατί η Μείωση της Λευκαύγειας Απειλεί τον Πλανήτη

Αυτή η απόκοσμη φήμη του βουνού σφραγίστηκε για πάντα από τον κορυφαίο Γερμανό συγγραφέα Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε. Ο Γκαίτε επισκέφθηκε την οροσειρά Χαρτς και εμπνεύστηκε από το φαινόμενο, εντάσσοντας το όρος Μπρόκεν στο αριστούργημά του, τον «Φάουστ» . Στη διάσημη σκηνή της Νύχτας της Βαλπούργης, ο Φάουστ και ο Μεφιστοφελής ανεβαίνουν στο βουνό ανάμεσα σε υπερφυσικά πλάσματα . Αναφορές στο φαινόμενο υπάρχουν επίσης και στην ποίηση του Samuel Taylor Coleridge .

Ένα Φαινόμενο που Ανήκει σε Όλο τον Κόσμο

Από τα υψίπεδα της Σκωτίας μέχρι τα αεροπλάνα

Παρά το γεγονός ότι το φαινόμενο πήρε το όνομά του από το γερμανικό βουνό λόγω της εξαιρετικά μεγάλης συχνότητας εμφάνισής του εκεί, το Φάσμα του Μπρόκεν δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο της Γερμανίας . Μπορεί να συμβεί σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου επικρατούν οι κατάλληλες συνθήκες χαμηλού φωτισμού και ομίχλης .

Ανάλογες εντυπωσιακές θεάσεις έχουν καταγραφεί στις Άλπεις, στα υψίπεδα της Σκωτίας, ακόμη και από επιβάτες αεροπλάνων που κοιτάζουν προς τα σύννεφα όταν ο ήλιος βρίσκεται ακριβώς από πάνω τους . Παραμένει, ωστόσο, ένα από τα πιο υποβλητικά και μαγευτικά θεάματα που μπορεί να συναντήσει ένας ορειβάτης, θυμίζοντάς μας πώς η φύση μπορεί να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση του υπερφυσικού .

Με πληροφορίες από το επιστημονικό και ιστορικό αφιέρωμα του Amusing Planet και τα αρχεία του Atmospheric Optics.